پس عدد پنج زوج است « نتيجه » در اين قياس اگرچه هريك از صغرى و كبرى صادق است امّا نتيجهء مذكور كاذب است . سرّ مطلب اينست كه كلمهء « پنج » كه موضوع در صغرى است دو جور ملاحظه مىشود : 1 . خود عنوان خمسه بما هى خمسة ، بدون تفصيل ، تجزيه و تحليل كه به اين اعتبار ، گفتن زوج و فرد كذب است زيرا هر عددى در عالم يا زوج يا فرد است و نمىتواند هم زوج باشد يعنى قابل تقسيم به دو مساوى و هم فرد باشد يعنى غيرقابل تقسيم . . . 2 . خمسه را تجزيه و تحليل كنيم به يك عدد 2 و يك عدد 3 ، در اينجا است كه حكم مذكور صحيح و صادق است منتها هركدام به لحاظ يك جزء ، يعنى « زوج » به عدد ، دو بار مىشود و « فرد » به عدد سه و در حقيقت گويا گفته‌ايم : 2 و 3 زوج و فرد هستند كه لف و نشر مرتب است يعنى دو ، زوج و سه ، فرد است . همچنين در ناحيهء كبرى هم گفته‌ايم : « و كل ما كان زوجا و فردا » اگر مجموع را بما هو مجموع ملاحظه كنيم يعنى عدد پنج را كه زوج و فرد است بما هو عدد پنج در نظر بگيريم با اين‌كه زوج غلط است چون عدد پنج فرد است نه زوج و ملاك زوجيّت قابل انقسام به متساويين بودن است و پنج اين‌گونه نيست . به عبارت ديگر قاعدهء كليّه اينست : المركب من الزوج و الزوج زوج ( مثل عدد 20 كه مركب از 10 و 10 يا 12 و 8 و . . . است ) و المركب من الفرد زوج مثل 6 كه مركب از 3 و 3 مىباشد ، و المركب من الزوج و الفرد فرد دائما ( مثل 5 كه مركب از 2 و 3 است ) پس اگر خمسه يا زوج و فرد را مجموعا ملاحظه كنيم فرد است نه زوج ، و حكم به اين‌كه زوج غلط است ، ولى اگر به حسب تحليل و تفصيل در نظر بگيريم و بگوئيم : هر عددى كه زوج است ( مثلا 2 ) و فرد است ( مثلا 3 ) فهو زوج به لحاظ عدد 2 كه زوج است ، باز هم بدين‌اعتبار حكم صادق است ( نظير اين‌كه بگوييم : هر زردرنگ و شيرينى ، زردرنگ است ، كه اگر زردى و شيرينى باهم موضوع باشند حكم غلط است و بايد محمول هم مقيد باشد ولى اگر هركدام جداگانه موضوع باشند حكم به زردرنگ بودن ، صحيح است چون زردى زرد است و سلب شىء يا ذاتيات و لوازم از ذات محال است . )